Useful Plants in Homegardens and Their Contribution to Food Self-Sufficiency in a Rural Community
Abstract
1. Introduction
2. Materials and Methods
2.1. Study Area
2.2. Diagnosis and Request for Authorization
2.3. Survey Application
2.4. Tours and Collections
2.5. Species Identification
2.6. Data Analysis
3. Results
3.1. Socioeconomic Characteristics
3.2. Arrangement and Composition of the Homegardens
3.3. Horizontal Arrangement
3.4. Vertical Structure
3.5. Floristic Component
3.6. Animals
3.7. Management of the Garden and Agroforestry Practices
3.8. Cultural Value
3.9. Homegarden Production
4. Discussion
4.1. Socioeconomic Characteristics
4.2. Arrangement and Plant Species Richness in Homegardens
4.3. Food Security and Self-Sufficiency
5. Conclusions
Supplementary Materials
Author Contributions
Funding
Institutional Review Board Statement
Informed Consent Statement
Data Availability Statement
Acknowledgments
Conflicts of Interest
Appendix A
| Num. | Family | Genus | Specie | Spanish Common Name | Mixtec Common Name | Use | LF | BO | DM |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Acanthaceae | Crossandra | Crossandra infundibuliformis (L.) Nees | O | H | I | C | ||
| 2 | Acanthaceae | Megaskepasma | Megaskepasma erythrochlamys Lindau | Antorcha, cabezona | O, C | S | I | C | |
| 3 | Acanthaceae | Pachystachys | Pachystachys lutea Nees | Cola de camarón | O, C | S | I | C | |
| 4 | Acanthaceae | Ruellia | Ruellia simplex C. Wright | O | H | N | T | ||
| 5 | Amaranthaceae | Alternanthera | Alternanthera brasiliana (L.) Kuntze | Sangre de cristo | Neñereño | O, C | H | N | T |
| 6 | Amaranthaceae | Celosia | Celosia argentea var. cristata (L.) Kuntze | Cresta de gallo, Santa Teresa | Ita lo’o, ita xini loo | O, C | H | I | C |
| 7 | Amaranthaceae | Disphania | Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin & Clemants | Epazote | Mino, mino chatu | D, M | H | N | C |
| 8 | Amaranthaceae | Gomphrena | Gomphrena globosa L. | Olotillo | Ita sañɨ | O, C | H | N | P |
| 9 | Amaryllidaceae | Crinum | Crinum asiaticum L. | Flor blanca | Ita kuichi | O, C | H | I | C |
| 10 | Amaryllidaceae | Hippeastrum | Hippeastrum puniceum (Lam.) Voss | Azucena, orquídea | O, C | H | I | C | |
| 11 | Anacardeaceae | Amphipterygium | Amphipterygium adstringens (Schltdl.) Standl. | Cuachalala | M | T | E | E | |
| 12 | Anacardeaceae | Mangifera | Mangifera indica L. | Mango | Mangu, yutu mangu | E, M | T | I | C |
| 13 | Anacardeaceae | Spondias | Spondias mombin L. | Ciruela amarilla, ciruela naranja | Tɨkava kuan | E | T | N | C |
| 14 | Anacardeaceae | Spondias | Spondias purpurea L. | Ciruela ahumada, ciruela roja | Tɨkava ñu’umaa, Tɨkava isu, tikava kuaa | E, M, F | T | N | C |
| 15 | Annonaceae | Annona | Annona cherimola Mill. | Anona, nona | Ndoko | E, S | T | N | C |
| 16 | Annonaceae | Annona | Annona reticulata L. | Anona roja o morada | Ndoko kua’a | E, S | T | N | C |
| 17 | Annonaceae | Annona | Annona muricata L. | Guanábana, guanabo | Ndokoo iñu | E, M, S | T | N | C |
| 18 | Apiaceae | Eryngium | Eryngium foetidum L. | Cilantro, cilantro casero | D | H | N | P | |
| 19 | Apocynaceae | Adenium | Adenium obesum (Forssk.) Roem. & Schult. | Flor del desierto | O | S | I | C | |
| 20 | Apocynaceae | Allamanda | Allamanda cathartica L. | Flor de copa, copa de oro | O | V | I | C | |
| 21 | Apocynaceae | Catharanthus | Catharanthus roseus (L.) G. Don. | Paragüita, teresita | Ita sombrilla, ita uva | O, M | H | I | C |
| 22 | Apocynaceae | Cryptostegia | Cryptostegia grandiflora R. Br. | O | V | I | C | ||
| 23 | Apocynaceae | Huernia | Huernia schneideriana A. Berger | Cactus | O | H | I | C | |
| 24 | Apocynaceae | Nerium | Nerium oleander L. | Chamizo, clavel | O, C | S | I | C | |
| 25 | Apocynaceae | Plumeria | Plumeria rubra L. | Flor de mayo, cacaloxochitl | Ita ti’ita | O, C | T | N | C |
| 26 | Apocynaceae | Plumeria | Plumeria pudica Jacq. | Ramo de novia | O | S | I | C | |
| 27 | Apocynaceae | Stapelia | Stapelia gigantea N.E. Br. | Flor de estrella | O | H | I | C | |
| 28 | Apocynaceae | Tabernaemontana | Tabernaemontana divaricata (L.) R. Br. ex Roem. & Schult. | Bertha | Ita | C | S | I | C |
| 29 | Araceae | Aglaonema | Aglaonema commutatum Schott | Huichicata | O | H | I | C | |
| 30 | Araceae | Anthurium | Anthurium andraeanum Linden | Anturio | C | H | I | C | |
| 31 | Araceae | Caladium | Caladium bicolor (Aiton) Vent. | Huichicata | Da’kata | O | H | N | C |
| 32 | Araceae | Colocasia | Colocasia esculenta (L.) Schott | Camote | Ñami ndyoko | E | H | I | C |
| 33 | Araceae | Dieffenbachia | Dieffenbachia seguine (Jacq.) Schott | O | S | N | C | ||
| 34 | Araceae | Epipremnum | Epipremnum aureum (Linden & André) G.S. Bunting | Teléfono | O | V | I | C | |
| 35 | Araceae | Monstera | Monstera adansonii Schott | Esqueleto | O | V | N | C | |
| 36 | Araceae | Spathiphyllum | Spathiphyllum wallisii Regel | Cuna de Moisés | O | H | N | C | |
| 37 | Araceae | Xanthosoma | Xanthosoma sagittifolium (L.) Schott | Huichicata | Vixikata | W | H | N | C |
| 38 | Araceae | Xanthosoma | Xanthosoma violaceum Schott | Huichicata | Daa vixi | O | H | N | T |
| 39 | Araceae | Zamioculcas | Zamioculcas zamiifolia (Lodd.) Engl. | O | H | I | C | ||
| 40 | Araliaceae | Dendropanax | Dendropanax arboreus (L.) Decne. & Planch. | Palo de mano | U | T | N | C | |
| 41 | Araliaceae | Polyscias | Polyscias balfouriana (André) L.H. Bailey | O | S | I | T | ||
| 42 | Araliaceae | Polyscias | Polyscias fruticosa (L.) Harms | Pino | O, C, R | S | I | C | |
| 43 | Araucariaceae | Araucaria | Araucaria heterophylla (Salisb.) Franco | Pino | O | T | I | C | |
| 44 | Arecaceae | Acrocomia | Acrocomia aculeata (Jacq.) Lodd. ex Mart. | Coyul de monte | Tɨkachi | E | T | N | P |
| 45 | Arecaceae | Cocos | Cocos nucifera L. | Palma de coco, coco | Tɨka’a, ndɨka’a | E | T | I | C |
| 46 | Arecaceae | Dypsis | Dypsis lutescens (H. Wendl.) Beentje & J. Dransf. | Palma areca, palmilla | O, U | T | I | C | |
| 47 | Aristolochiaceae | Aristolochia | Aristolochia sp. | Huaco | Yukutakiyoo | M, R | V | N | P |
| 48 | Asparagaceae | Agave | Agave desmetiana Jacobi | Maguey | O | S | N | C | |
| 49 | Asparagaceae | Agave | Agave tequilana F.A.C. Weber | M | S | N | C | ||
| 50 | Asparagaceae | Agave | Agave angustifolia Haw. | Maguey | O | S | N | C | |
| 51 | Asparagaceae | Beaucarnea | Beaucarnea recurvata Lem. | Pata de elefante | O | S | E | C | |
| 52 | Asparagaceae | Chlorophytum | Chlorophytum comosum (Thunb.) Jacques | Lazo de amor | O | H | I | C | |
| 53 | Asparagaceae | Cordyline | Cordyline fruticosa (L.) A. Chev. | Flor de muñeca | O, C | S | I | C | |
| 54 | Asparagaceae | Dracaena | Dracaena fragrans (L.) Ker Gawl. | Palo de brasil | O | S | I | C | |
| 55 | Asparagaceae | Dracaena | Dracaena sanderiana Sander ex Mast | Cañita, carrizo | O | S | I | C | |
| 56 | Asparagaceae | Sansevieria | Sansevieria trifasciata Prain | Lengua de suegra | Yavi | O, C, T | H | I | C |
| 57 | Asphodelaceae | Aloe | Aloe vera (L.) Burm.f. | Sábila | Yavi | M | S | I | C |
| 58 | Asteraceae | Adenophyllum | Adenophyllum aurantium (L.) Strother | Ruda de monte | Yuku kaya | M, R | H | N | P |
| 59 | Asteraceae | Artemisia | Artemisia absinthium L. | Hierba maestra | Yuku uva | M | H | I | C |
| 60 | Asteraceae | Artemisia | Artemisia ludoviciana Nutt. | Estafiate | Yuuku uva | M | H | N | C |
| 61 | Asteraceae | Chrysanthemum | Chrysanthemum morifolium Ramat. | Margarita | O, C | H | I | C | |
| 62 | Asteraceae | Critonia | Critonia quadrangularis (DC.) R.M. King & H. Rob. | Lengua de vaca | Ita viyo | M | S | N | P |
| 63 | Asteraceae | Montanoa | Montanoa grandiflora DC. | Artemisa | ita kuichi | O, C | S | N | C |
| 64 | Asteraceae | Porophyllum | Porophyllum ruderale (Jacq.) Cass. | Papalo quelite | Yuvakoli | M | H | N | P |
| 65 | Asteraceae | Tagetes | Tagetes erecta L. | Cempasúchitl | Ita kuan | O, C, M | H | N | C |
| 66 | Asteraceae | Zinnia | Zinnia elegans Jacq. | Girasoles de colores | Ita | O, C | H | N | C |
| 67 | Balsaminaceae | Impatiens | Impatiens balsamina L. | Flor de china | O | H | I | C | |
| 68 | Begoniaceae | Begonia | Begonia bracteosa A. DC. | Flor de corazón, corazon de cristo | O | H | I | C | |
| 69 | Bignoniaceae | Crescentia | Crescentia cujete L. | Jícara | Yutu ñachinda’a | M, U | T | N | C |
| 70 | Bignoniaceae | Parmentiera | Parmentiera aculeata (Kunth) Seem. | Cuajilote | Tyitya’anda | M | T | N | C |
| 71 | Bignoniaceae | Podranea | Podranea ricasoliana (Tanfani) Sprague | O | V | I | C | ||
| 72 | Bignoniaceae | Tabebuia | Tabebuia rosea (Bertol.) DC. | Macuil, macuil del monte | Tɨkundyi | S, L | T | N | P |
| 73 | Bignoniaceae | Tecoma | Tecoma stans (L.) Juss. ex Kunth | Flor de San José, Santa María, San Pedro | Ndɨkaki, Ndɨkayi | M | T | N | P |
| 74 | Bromeliaceae | Ananas | Ananas comosus (L.) Merr. | Piña | Vichi | E | H | N | C |
| 75 | Burseraceae | Bursera | Bursera simaruba (L.) Sarg. | Palo mulato | Yutundiya | S, F | T | N | P |
| 76 | Cactaceae | Acanthocereus | Acanthocereus tetragonus (L.) Hummelinck | Nopal estrella | Vinyaa iñu | E | S | N | C |
| 77 | Cactaceae | Opuntia | Opuntia ficus-indica (L.) Mili. | Nopal | Vinyaa, viitya | E | S | N | C |
| 78 | Cactaceae | Pereskia | Pereskia aculeata Mill. | Uña de gato | M | V | I | C | |
| 79 | Calophyllaceae | Calophyllum | Calophyllum brasiliense Cambess. | Tigrillo | Diyo | L | T | N | P |
| 80 | Cannaceae | Canna | Canna indica L. | O | H | N | C | ||
| 81 | Caricaceae | Carica | Carica papaya L. | Papaya | Yutu ndapapaya | E | T | N | C |
| 82 | Chrysobalanaceae | Chrysobalanus | Chrysobalanus icaco L. | Ciruela de mar, icaco blanco, morado | Tɨtkava chañu’u | E, S | T | N | C |
| 83 | Chrysobalanaceae | Couepia | Couepia polyandra (Kunth) Rose | Frailecillo | Yica sañɨɨ | E | T | N | P |
| 84 | Chrysobalanaceae | Licania | Licania platypus (Hemsl.) Fritsch | Zapote cabezón | Yica tini yoo | E | T | N | P |
| 85 | Cleomaceae | Cleome | Cleome houtteana Schltdl. | Flor de Oaxaca | O | H | I | C | |
| 86 | Combretaceae | Terminalia | Terminalia catappa L. | Almendro, árbol de almendra | Ntɨka lamendra, nyika lamendra | E, M, S | T | I | C |
| 87 | Commelinaceae | Tradescantia | Tradescantia pallida (Rose) D.R. Hunt | O | H | E | C | ||
| 88 | Commelinaceae | Tradescantia | Tradescantia zebrina Bosse | Siempre viva | Dɨɨ | M | H | N | C |
| 89 | Convolvulaceae | Ipomoea | Ipomoea sp. | Yuva kaxi | E | V | N | P | |
| 90 | Cordiaceae | Cordia | Cordia alliodora (Ruiz & Pav.) Oken | Hormiguillo | L | T | N | E | |
| 91 | Crassulaceae | Echeveria | Echeveria gigantea Rose & Purpus | Oreja de elefante | M | H | N | C | |
| 92 | Crassulaceae | Kalanchoe | Kalanchoe blossfeldiana Poelln. | O | H | I | C | ||
| 93 | Crassulaceae | Kalanchoe | Kalanchoe x houghtonii D.B. Ward | Da’a coco | M | H | I | C | |
| 94 | Crassulaceae | Kalanchoe | Kalanchoe pinnata (Lam.) Pers. | Siempre viva | M | H | I | C | |
| 95 | Cucurbitaceae | Citrullus | Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai | Sandía | E | V | I | C | |
| 96 | Cucurbitaceae | Cucumis | Cucumis sativus L. | Pepino | E | V | I | C | |
| 97 | Cucurbitaceae | Cucurbita | Cucurbita moschata Duchesne | Calabaza | Ñɨkɨ | E | V | N | C |
| 98 | Cucurbitaceae | Luffa | Luffa cylindrica M. Roem. | Estropajo | Daa | U | V | N | C |
| 99 | Cupressaceae | Thuja | Thuja orientalis L. | Pino | O, C, S | T | I | C | |
| 100 | Cycadaceae | Cycas | Cycas revoluta Thunb. | Cica, cícada | O | S | I | C | |
| 101 | Cyperaceae | Cyperus | Cyperus alterniflorus R. Br. | Estrellita, hoja de estrella | O | H | I | C | |
| 102 | Dilleniaceae | Curatella | Curatella americana L. | Tlachicón | L, U | T | N | P | |
| 103 | Dioscoreaceae | Dioscorea | Dioscorea bulbifera L. | Camote de china | E | V | I | C | |
| 104 | Dryopteridaceae | Dryopteris | Dryopteris filix-mas (L.) Schott | Helecho | O | H | I | C | |
| 105 | Ehretiaceae | Ehretia | Ehretia tinifolia L. | Toronjil | Ndoko | S | T | N | C |
| 106 | Ericaceae | Rhododendron | Rhododendron indicum (L.) Sweet | Azalia | O | S | I | C | |
| 107 | Euphorbiaceae | Acalypha | Acalypha hispida Burm.f. | Ita suma chumi | O | S | I | C | |
| 108 | Euphorbiaceae | Acalypha | Acalypha wilkesiana Müll. Arg. | Ita | O, C | S | I | C | |
| 109 | Euphorbiaceae | Cnisdoscolus | Cnidoscolus aconitifolius (Mill.) I.M. Johnst. | Chaya | chayaa | E, M | S | N | T |
| 110 | Euphorbiaceae | Codiaeum | Codiaeum variegatum (L.) Rumph. ex A. Juss. | Croto | Ita dayutu | O, C, S | S | I | C |
| 111 | Euphorbiaceae | Euphorbia | Euphorbia milii Des Moul. | Corona de cristo | O | S | I | C | |
| 112 | Euphorbiaceae | Euphorbia | Euphorbia pulcherrima Willd. ex Klotzsch | Noche buena | Ita noo | O, C | S | N | C |
| 113 | Euphorbiaceae | Jatropha | Jatropha multifida L. | O | S | N | P | ||
| 114 | Euphorbiaceae | Manihot | Manihot esculenta Crantz | Palo de camote | Ñami nyutu | E | S | I | C |
| 115 | Fabaceae | Bauhinia | Bauhinia monandra Kurz | Pata de vaca | O, M | T | I | C | |
| 116 | Fabaceae | Caesalpinia | Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw. | M | T | N | C | ||
| 117 | Fabaceae | Cassia | Cassia fistula L. | Lluvia | O | T | I | C | |
| 118 | Fabaceae | Crotalaria | Crotalaria longirostrata Hook. & Arn. | Chepiles | Yuva ixi | E | H | N | P |
| 119 | Fabaceae | Gliricidia | Gliricidia sepium (Jacq.) Kunth ex Walp. | Cacahuanano | Nda’a tɨɨdutyi | M, F, L | T | N | C |
| 120 | Fabaceae | Inga | Inga inicuil G. Don | Guajinicul, cuajinicuil | Ndityi yakua | E | T | N | C |
| 121 | Fabaceae | Leucaena | Leucaena leucocephala (Lam.) de Wit | Guaje | Guaji | E | T | N | P |
| 122 | Fabaceae | Pachyrhizus | Pachyrhizus erosus (L.) Urb. | Jícama | Xicamaa | E | H | N | C |
| 123 | Fabaceae | Phaseolus | Phaseolus vulgaris L. | Frijol de chivo, de cuarta, grande, blanco, rojo | Yɨvɨɨ chivo, ndutyi kuarta, ndutyi pala, ndutyi kuichi, ndutyi kua | E | V | N | C |
| 124 | Fabaceae | Pterocarpus | Pterocarpus acapulcensis Rose | Drago | Tɨyɨyɨ | M | T | N | P |
| 125 | Fabaceae | Tamarindus | Tamarindus indica L. | Tamarindo | Ndukua, yutu ndokuva | E | T | I | C |
| 126 | Gesneriaceae | Episcia | Episcia cupreata (Hook.) Hanst. | Tortuguita | O | V | I | C | |
| 127 | Heliconiaceae | Heliconia | Heliconia rostrata Ruiz & Pav | Platanillo | O | H | N | C | |
| 128 | Heliconiaceae | Heliconia | Heliconia psittacorum L. f. | Pico de tucán | O, C | H | I | C | |
| 129 | Heliotropiaceae | Tournefortia | Tournefortia hartwegiana Steud. | Hierba de la gangrena, titindoso | Tɨɨndoso | M | S | N | P |
| 130 | Hydrangeaceae | Hydrangea | Hydrangea macrophylla (Thunb.) Ser. | Hortensia | O | S | I | C | |
| 131 | Lamiaceae | Clerodendrum | Clerodendrum paniculatum L. | O | S | I | P | ||
| 132 | Lamiaceae | Mentha | Mentha spicata L. | Hierbabuena | Mino xikila | C, M | H | I | C |
| 133 | Lamiaceae | Ocimum | Ocimum basilicum L. | Albahaca, albahacar | Ita kuii, ita kui | M, C, R | H | I | C |
| 134 | Lamiaceae | Origanum | Origanum vulgare L. | Orégano | C | H | I | C | |
| 135 | Lamiaceae | Plectranthus | Plectranthus amboinicus (Lour.) Spreng. | Orégano orejón | C | H | I | C | |
| 136 | Lamiaceae | Plectranthus | Plectranthus ornatus Codd | Insulina | M | H | I | C | |
| 137 | Lamiaceae | Plectranthus | Plectranthus scutellarioides (L.) R.Br | Capricho | Ita tɨkɨndɨ | O, C, R | H | I | C |
| 138 | Lamiaceae | Plectranthus | Plectranthus hadiensis (Forssk.) Schweinf. ex Sprenger | Vaporub | Da vaporu | M | H | I | C |
| 139 | Lamiaceae | Salvia | Salvia tiliifolia Vahl | M | H | N | T | ||
| 140 | Lauraceae | Cinnamomum | Cinnamomum verum J. Presl | Canela | Yutu kanela | M | T | I | C |
| 141 | Lauraceae | Persea | Persea sp. | Aguacatillo | Ndi chaá | S | T | N | P |
| 142 | Lauraceae | Persea | Persea americana Mill. | Aguacate | Tiyiki | E | T | N | C |
| 143 | Lauraceae | Persea | Persea americana var. Drymifolia (Schltdl. & Cham.) S.F. Blake | Aguacate de olor | Dayɨsɨ, kiyi | C | T | N | C |
| 144 | Linderniaceae | Torenia | Torenia fournieri Linden ex E. Fourn. | O | H | I | T | ||
| 145 | Lygodiaceae | Lygodium | Lygodium venustum Sw. | O | H | N | P | ||
| 146 | Lythraceae | Cuphea | Cuphea hyssopifolia Kunth | O | H | N | C | ||
| 147 | Lythraceae | Lagerstroemia | Lagerstroemia indica L. | O | T | I | C | ||
| 148 | Lythraceae | Punica | Punica granatum L. | Granada | E, M | T | I | C | |
| 149 | Malpighiaceae | Byrsonima | Byrsonima crassifolia (L.) Kunth. | Palo de nanche amarillo and palo de nanche morado | Ndakuchaa | E, F | T | N | C |
| 150 | Malvaceae | Abelmoschus | Abelmoschus esculentus (L.) Moench | Café de mazorquita | kafeyutu | E | S | I | C |
| 151 | Malvaceae | Gossypium | Gossypium hirsutum L. | Algodón | Katyi | M | S | N | C |
| 152 | Malvaceae | Hibiscus | Hibiscus rosa-sinensis L. | Tulipán roja, tulipán naranja, tulipán rosa | Ita | O, C | S | I | C |
| 153 | Malvaceae | Hibiscus | Hibiscus sabdariffa L. | Jamaica | Yucusayu | C, M | S | I | C |
| 154 | Malvaceae | Hibiscus | Hibiscus schizopetalus (Dyer) Hook. f. | Canastilla, flor de canastita | O | S | I | C | |
| 155 | Malvaceae | Theobroma | Theobroma cacao L. | Cacao | Suva, yutu chikula | E | T | N | C |
| 156 | Melastomataceae | Conostegia | Conostegia xalapensis (Bonpl.) D. Don ex DC. | Capulín | E | T | N | P | |
| 157 | Meliaceae | Swietenia | Swietenia humilis Zucc. | Zopilote | Tyika tyɨyɨ | L | T | N | P |
| 158 | Moraceae | Artocarpus | Artocarpus heterophyllus Lam. | Yaca | Yutu yaca | E, M | T | I | C |
| 159 | Moraceae | Ficus | Ficus benjamina L. | Ficus | S | T | I | P | |
| 160 | Moringaceae | Moringa | Moringa oleifera Lam. | Moringa | E | T | I | P | |
| 161 | Musaceae | Musa | Musa acuminata Colla | Plátano morado, plátano manzano | Tyitya kua, tɨnditya manza | C, W, M | S | I | C |
| 162 | Musaceae | Musa | Musa balbisiana Colla | Plátano macho | Tyitya nyɨɨ | E | S | I | C |
| 163 | Musaceae | Musa | Musa sp. | Plátano piña, plátano costa rica, plátano peron | Tyitya vichi, tiñi’tya, tyitya | E, W, C | S | I | C |
| 164 | Musaceae | Musa | Musa x paradisiaca L. | Plátano tabasco, plátano ratuan, plátano chaparro | Tyitya kuii, tyitya ya’a, tyitya tɨ’kɨɨ | E, W, C | S | I | C |
| 165 | Myrtaceae | Callistemom | Callistemon citrinus (Curtis) Skeels | Flor de cepillo | Ita | C | T | I | P |
| 166 | Myrtaceae | Eugenia | Eugenia uniflora L. | Ciruela japones | E | T | I | C | |
| 167 | Myrtaceae | Psidium | Psidium guajava L. | Guayaba | Tukua’yuu | E, M | T | N | C |
| 168 | Nephrolepidaceae | Nephrolepis | Nephrolepis exaltata (L.) Schott | Helecho | O | H | C | C | |
| 169 | Nyctaginaceae | Bougainvillea | Bougainvillea glabra Choisy | Bugambilia | Ita iñu | M, O, C | S | N | C |
| 170 | Nyctaginaceae | Mirabilis | Mirabilis jalapa L. | Maravilla | O | H | N | T | |
| 171 | Nyctaginaceae | Salpianthus | Salpianthus arenarius Bonpl. | Xuxuki | M | H | N | P | |
| 172 | Oleaceae | Jasminum | Jasminum multiflorum (Burm. f.) Andrews | Velo de novia | O | S | I | C | |
| 173 | Oleaceae | Jasminum | Jasminum sambac (L.) Aiton | Jazmín, flor de jazmín | O, C | H | I | C | |
| 174 | Orchidaceae | Phalaenopsis | Phalaenopsis schilleriana Rchb. F. | Orquídea | O | H | I | C | |
| 175 | Oxalidaceae | Averrhoa | Averrhoa carambola L. | Carambola | Tukua | E | T | I | C |
| 176 | Oxalidaceae | Oxalis | Oxalis triangularis A. St.-Hil. | Trébol morado | O | H | I | P | |
| 177 | Passifloraceae | Passiflora | Passiflora edulis Sims | Maracuya | E, M | V | I | C | |
| 178 | Passifloraceae | Turnera | Turnera ulmifolia L. | Flor amarilla | Ita kuaa | O | H | N | C |
| 179 | Pedaliaceae | Sesamum | Sesamum indicum L. | Ajonjolí | E | H | I | C | |
| 180 | Petiveriaceae | Petiveria | Petiveria alliacea L. | Hierba de zorrillo | Tɨñɨɨ | M | H | N | P |
| 181 | Piperaceae | Piper | Piper auritum Kunth | Hierba santa | Yuvandoo | D, M | S | N | C |
| 182 | Plantaginaceae | Angelonia | Angelonia salicariifolia Bonpl. | C | H | N | C | ||
| 183 | Plumbaginaceae | Plumbago | Plumbago auriculata Lam. | O | S | I | C | ||
| 184 | Poaceae | Bambusa | Bambusa vulgaris Schrad. ex J.C. Wendl. | Bambú | L | T | I | C | |
| 185 | Poaceae | Cymbopogon | Cymbopogon citratus (DC.) Stapf | Zacate limón, té limón | Ita tukua iya, ita vixi | M | H | I | C |
| 186 | Poaceae | Saccharum | Saccharum officinarum L. | Caña | Ndoo | E | S | I | C |
| 187 | Poaceae | Stenotaphrum | Stenotaphrum secundatum (Walter) Kuntze | Zacate, pasto | Ikya | T | H | C | C |
| 188 | Poaceae | Zea | Zea mays L. | Maíz, elotillo | Nuñi | E | S | N | C |
| 189 | Polygonaceae | Antigonon | Antigonon leptopus Hook. & Arn. | O | V | N | C | ||
| 190 | Polygonaceae | Coccoloba | Coccoloba barbadensis Jacq. | Hoja dura | Tityee | L | T | N | E |
| 191 | Portulacaceae | Portulaca | Portulaca grandiflora Hook. | Amor de un rato | O | H | I | C | |
| 192 | Proteaceae | Macadamia | Macadamia integrifolia Maiden & Betche | Nuez | O | T | I | C | |
| 193 | Rosaceae | Eriobotrya | Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl. | Níspero | E, M | T | I | C | |
| 194 | Rosaceae | Prunus | Prunus persica (L.) Batsch | Durazno | E | T | I | C | |
| 195 | Rosaceae | Rosa | Rosa chinensis Jacq. | Rosa | Ita rosa | O, M | S | I | C |
| 196 | Rosaceae | Rosa | Rosa gallica L. | Rosa de castilla | Ita rosa | O, M | S | I | C |
| 197 | Rubiaceae | Arachnothryx | Arachnothryx leucophylla (Kunth) Planch | O | S | N | P | ||
| 198 | Rubiaceae | Coffea | Coffea arabica L. | Café | Nt’cafe | E | S | I | C |
| 199 | Rubiaceae | Gardenia | Gardenia jasminoides J. Ellis | Gardenia | O, C | S | I | C | |
| 200 | Rubiaceae | Genipa | Genipa americana L. | Tejoruco | Ndɨsɨve | E, F, L | T | N | P |
| 201 | Rubiaceae | Ixora | Ixora coccinea L. | Flor de clavito, ixora | Ita saa, ita, ita kua’a | O, C | S | I | C |
| 202 | Rubiaceae | Ixora | Ixora finlaysoniana Wall. ex G. Don | Reunión de señoritas | O, C | S | I | C | |
| 203 | Rubiaceae | Morinda | Morinda citrifolia L. | Noni | E, M | T | I | C | |
| 204 | Rubiaceae | Mussaenda | Mussaenda philippica A. Rich. | Ita | O, C | S | I | C | |
| 205 | Rutaceae | Citrus | Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle | Limón agrio, palo de limón | Tuku’a iya | E, M | T | I | C |
| 206 | Rutaceae | Citrus | Citrus × limon (L.) Osbeck | Limón dulce | Tukua vixi | E | T | I | C |
| 207 | Rutaceae | Citrus | Citrus × sinensis (L.) Osbeck | Naranja | Tukua china | E, M | T | I | C |
| 208 | Rutaceae | Citrus | Citrus limettioides Tanaka | Lima | Nda’a ndkua, ndkua vixi | E, M, R | T | I | C |
| 209 | Rutaceae | Citrus | Citrus maxima (Burm.) Merr. | Toronja criolla | Tukua kua’a | E | T | I | C |
| 210 | Rutaceae | Citrus | Citrus reticulata Blanco | Mandarina | E | T | I | C | |
| 211 | Rutaceae | Murraya | Murraya paniculata (L.) Jacq. | Limonaria | Ita limonaria | O, C | S | I | C |
| 212 | Rutaceae | Ruta | Ruta graveolens L. | Ruda | M, R | H | I | C | |
| 213 | Sapindaceae | Melicoccus | Melicoccus oliviformis Kunth | Guaya | E | T | N | C | |
| 214 | Sapotaceae | Manilkara | Manilkara zapota (L.) P. Royen | Chicozapote | Nyica iñu | E, M | T | N | C |
| 215 | Sapotaceae | Pouteria | Pouteria sapota (Jacq.) H.E. Moore & Stearn | Mamey | Nyica kua | E | T | N | C |
| 216 | Scrophulariaceae | Leucophyllum | Leucophyllum frutescens (Berland.) I.M. Johnst. | O | S | N | C | ||
| 217 | Solanaceae | Capsicum | Capsicum annuum L. | Chile costeño, chile puya, chile verde and chile piquin | Ya’a xa’a, ya’a cuiñe, ya’a ndacha | E | H | N | C |
| 218 | Solanaceae | Cestrum | Cestrum nocturnum L. | Huele de noche | M | S | N | P | |
| 219 | Solanaceae | Datura | Datura innoxia Mill. | Yucu chanu | M, R | S | N | F | |
| 220 | Solanaceae | Solanum | Solanum torvum Sw. | Berenjena | Yukaxirisava | M | S | N | P |
| 221 | Solanaceae | Solanum | Solanum americanum Mill. | Hierba mora | Yuva toon | E | H | N | P |
| 222 | Solanaceae | Solanum | Solanum lycopersicum L. | Tomate criollo | Tinana kua | E | H | N | C |
| 223 | Solanaceae | Solanum | Solanum pimpinellifolium L. | Tomate chiquito | Tinana | E | H | I | E |
| 224 | Urticaceae | Cecropia | Cecropia obtusifolia Bertol. | Guarumbo | M | T | N | P | |
| 225 | Urticaceae | Pilea | Pilea spruceana Wedd. | O | H | I | C | ||
| 226 | Urticaceae | Pilea | Pilea depressa (Sw.) Blume | O | H | N | C | ||
| 227 | Verbenaceae | Duranta | Duranta erecta L. | O, C | S | N | C | ||
| 228 | Verbenaceae | Lantana | Lantana camara L. | O | S | N | C | ||
| 229 | Verbenaceae | Lippia | Lippia alba (Mill) N.E. Br. Ex Britton & P. Wilson | Candor | Kando’o | D, M, R | S | N | C |
| 230 | Verbenaceae | Lippia | Lippia dulcis Trevir. | Hierbabuena dulce | M | H | N | E | |
| 231 | Verbenaceae | Petrea | Petrea volubilis L. | O | V | N | C | ||
| 232 | Verbenaceae | Verbena | Verbena hybrida Groenl. & Rümpler | Canastita | O | H | N | C | |
| 233 | Zingiberaceae | Alpinia | Alpinia vittata W. Bull | O | H | I | C | ||
| 234 | Zingiberaceae | Alpinia | Alpinia purpurata (Vieill.) K. Schum. | O | H | I | C | ||
| 235 | Zingiberaceae | Hedychium | Hedychium coronarium J. Koenig | Flor de mariposa | Ita xicula | C | H | I | C |
| 236 | Zingiberaceae | Zingiber | Zingiber officinale Roscoe | Gengibre | M | H | I | C |
| Family | Genus | Species | English Common Name | Spanish Common Name | Mixtec Common Name | Percent of Gardens Where Present (%) | Use | Method of Acquisition | Feed |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Anatidae | Anser | Anser anser L. | Goose | Ganso | 5.56 | Pet | Gift | Corn and tortillas | |
| Anatidae | Anas | Anas platyrhynchos L. | Duck | Pato | 2.78 | Pet | Gift | Vegetables | |
| Bovidae | Bos | Bos taurus L. | Cow | Vaca | Sɨndɨkɨ | 8.33 | Self-consumption and festivities | Purchase | Grass, toasted tortillas and commercial feed |
| Canidae | Canis | Canis lupus familiaris L. | Dog | Perro | Ina | 77.78 | Companion, hunting and Pet | Gift | Tortillas, memelas (fried corn dough), pasta, rice and kibble |
| Bovidae | Capra | Capra aegagrus hircus L. | Goat | Chivo | Chivu | 2.78 | Self-consumption | Purchase | Grass and commercial feed |
| Columbidae | Streptopelia | Streptopelia decaocto Frivaldszky | Dove | Paloma | 5.56 | Pet | Gift, arrive on their own | Corn dough | |
| Equidae | Equus | Equus asinus L. | Donkey | Burro | 2.78 | Carrying fuelwood | Purchase | Grass and corn | |
| Felidae | Felis | Felis catus L. | Cat | Gato | Chumi | 25.00 | Pet and hunting mice | Gift | Bread, corn dough, tortilla and kibble |
| Geoemydidae | Rhinoclemmys | Rhinoclemmys pulcherrima Gray | Turtle | Tortuga | Tya’ | 5.56 | Pet | Arrive on their own | Corn dough |
| Leporidae | Oryctolagus | Oryctolagus cuniculus L. | Rabbit | Conejo | Kuñexu | 13.89 | Pet | Purchase | Tortillas, grass and vegetables |
| Phasianidae | Gallus | Gallus gallus L. | Chicken | Gallina, gallo, pollo | Ndɨvɨ, lo’o | 69.44 | Self-consumption, sale and festivities | Purchase | Corn, corn dough, commercial feed, rice, tortillas |
| Phasianidae | Meleagris | Meleagris gallopavo L. | Turkey | Guajolote | Kolo | 8.33 | Self-consumption and sale | Purchase | Tortillas, corn and commercial feed |
| Psittacidae | Eupsittula | Eupsittula canicularis L. | Parakeet | Perico | Liku | 41.67 | Pet and companion | Extraction from natural habitat | Tortillas, cookies, corn dough, bread, fresh corn and fruits |
| Caviidae | Cavia | Cavia porcellus L. | Guinea pig | Cuyo | 5.56 | Pet | Purchase | Tortillas and carrots | |
| Suidae | Sus | Sus scrofa L. | Pig | Marrano | Kɨne | 25.00 | Self-consumption, sale and festivities | Purchase | Commercial feed, corn, dry tortillas and food scraps |
References
- Panda, S. Agroforestry-The Treasure of Multipurpose Foods. In Agroforestry; Springer: Singapore, 2025. [Google Scholar] [CrossRef]
- Atangana, A.; Khasa, D.; Chang, S.; Degrande, A. Tropical Agrofoestry; Springer: Dordrecht, The Netherlands; Heidelber, Germany; London, UK; New York, NY, USA, 2014. [Google Scholar] [CrossRef]
- Dagar, J.C.; Tewari, V.P. Evolution of Agroforestry as a Modern Science. J. Ethnomed. 2017, 9, 74. [Google Scholar]
- Toledo, V.M.; Barrera-Bassols, N. La Memoria Biocultural, la Importancia Ecológica de las Sabidurías Tradicionales; Icaria Editorial: Barcelona, Spain, 2008; p. 232. [Google Scholar]
- Mena-Jiménez, F.; Blancas, J.; Moreno-Calles, A.I.; Ceccon, E.; Martínez-Garza, C.; López-Medellín, X.; Tegoma-Coloreano, A. Caracterización e importancia biocultural de los sistemas agroforestales de la Reserva de la Biosfera Sierra de Huautla, Morelos, México. Bot. Sci. 2023, 102, 102–127. [Google Scholar] [CrossRef]
- Herrera, M.S. Manejo Tradicional de los Huertos Familiares Mazatecos: El Caso de la Comunidad Agua Flor Fría, Municipio Huautla de Jiménez. Oaxaca. Bachelor’s Thesis, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico, 2010; p. 99. [Google Scholar]
- Moreno-Calles, A.I.; Toledo, V.M.; Casas, A. Los sistemas agroforestales tradicionales de México: Una aproximación biocultural. Bot. Sci. 2013, 91, 375–398. [Google Scholar] [CrossRef]
- Moreno-Calles, A.I.; Galicia-Luna, V.J.; Casas, A.; Toledo, M.V.; Vallejo-Ramos, M.; Santos-Fita, D.; Camou-Guerrero, A. La etnoagroforestería: El estudio de los sistemas agroforestales tradicionales de México. Etnobiología 2014, 12, 1–16. [Google Scholar]
- Moreno-Calles, A.I.; Casas, A.; Toledo, V.M.; Vallejo, R.M. Etnoagroforestería en México, los proyectos y la idea del libro. In Etnoagroforestería en México; Universidad Nacional Autónoma de México. Escuela Nacional de Estudios Superiores Unidad Morelia; Instituto de Investigaciones en Ecosistemas y Sustentabilidad: Mexico City, Mexico, 2016; pp. 10–26. [Google Scholar]
- Illescas, A.L.; Cruz, L.A.; Uribe, G.M. Traditional agroforestry systems from the “Goo living” perspective. Rev. Geogr. Agrícola 2020, 65, 29–43. [Google Scholar]
- Figueroa, S.D.; Santos-Fita, D. Territorio, políticas públicas y sistemas agroforestales en la costa de Michoacán, México. In Los Sistemas Agroforestales de México: Avances, Experiencias, Acciones y Temas Emergentes; Moreno-Calles, A.I., Ed.; UNAM/CONACYT: Mexico City, Mexico, 2020; pp. 193–208. [Google Scholar]
- Ramírez, S.A.G. Conocimientos Tradicionales: Etnobotánica de las Mujeres en los Huertos de la Localidad de San José de Rincón, Puebla, México. Master’s Thesis, Universitat Politècnica de Catalunya Barcelona TECH, Barcelona, Spain, 2016. [Google Scholar]
- Ramos Cruz, K.E. Huertos Familiares: Análisis Sobre la Seguridad Alimentaria en la Comunidad Hermenegildo Galeana. Bachelor’s Thesis, Universidad de Ciencias y Artes de Chiapas, Tuxtla Gutiérrez, Mexico, 2019; p. 79. [Google Scholar]
- Montañez, E.P.I.; Ruenes, M.M.R.; Jiménez, O.J.J.; Chimal, C.P.; López, B.L. Los huertos familiares o solares en Yucatán. In El Huerto Familiar del Sureste de México; Mariaca, M.R., Ed.; Secretaría de Recursos Naturales y Protección Ambiental del Estado de Tabasco: Villahermosa, Mexico; El Colegio de la Frontera Sur: Lerma, Mexico, 2012; pp. 131–147. [Google Scholar]
- Mariaca, M.R. El huerto familiar y su incomparable riqueza. Ecofronteras Rev. Cuatrimest. Divulg. Cienc. 2013, 47, 30–33. [Google Scholar]
- Cano, C.E.J. Huertos familiares: Un camino hacia la soberanía alimentaria. Rev. Pueblos Front. Digit. 2015, 10, 70–91. [Google Scholar] [CrossRef]
- Setiani, S.; Stiawan, E.; Huang, W.-C. Taneyan Lanjang shared home gardens and sustainable rural livelihoods of ethnic Madurese in Madura Island, Indonesia. Sustainability 2022, 14, 5960. [Google Scholar] [CrossRef]
- Ivanova, T.; Bosseva, Y.; Chervenkov, M.; Dimitrova, D. Enough to feed ourselves¡-Food plants in Bulgarian Rural Home Gardens. Plants 2021, 10, 2520. [Google Scholar] [CrossRef]
- Korpelainen, H. The Role of Homegardens in promoting biodiversity and Food security. Plants 2023, 12, 2473. [Google Scholar] [CrossRef]
- Acevedo-Ortiz, M.A.; Lugo-Espinosa, G.; Ortíz-Hernández, Y.D.; Pérez-Pacheco, R.; Ortiz-Hernández, F.E.; Granados-Echegoyen, C.A. Women’s Leadership in Sustainable Agriculture: Preserving Traditional Knowledge Through Home Gardens in Santa Maria Jacatepec, Oaxaca. Sustainability 2024, 16, 9513. [Google Scholar] [CrossRef]
- Ubiergo-Corvalán, P.; Rodríguez-Galván, G.; Zaragoza-Martínez, L. Cultura agroalimentaria y manejo de plantas en huertos de familias maya-ch’ol de Chiapas, México. Estud. Soc. Rev. Aliment. Contemp. Desarro. Reg. 2024, 33, 62. [Google Scholar] [CrossRef]
- Vásquez-Dávila, M.A.; Lope-Alzina, D. Manejo y conservación de la agrodiversidad y biodiversidad en huertos familiares indígenas de Oaxaca, México: Un enfoque biocultural. In Los Huertos Familiares en Mesoamérica; Salvador, F.J., Ed.; Universidad Autónoma de Yucatán: Merida, Mexico, 2012; pp. 280–308. [Google Scholar]
- Luna-José, A.L.; Rendon-Aguilar, B. Recursos vegetales útiles en diez comunidades de la Sierra Madre del Sur, Oaxaca, México. Polibotánica 2008, 26, 193–242. [Google Scholar]
- Gbedomon, R.C.; Fandohan, A.B.; Salako, V.K.; Idohou, A.F.R.; Glèlè Kakaï, R.; Assogbadjo, A.E. Factors affecting home gardens ownership, diversity and structure: A case study from Benin. J. Ethnobiol. Ethnomed. 2015, 11, 56. [Google Scholar] [CrossRef] [PubMed]
- Gbedomon, R.C.; Salako, V.K.; Fandohan, A.B.; Idohou, A.F.R.; Glèlè Kakaï, R.; Assogbadjo, A.E. Functional diversity of home gardens and their agrobiodiversity conservation benefits in Benin, West Afica. J. Ethnobiol. Ethnomed. 2017, 13, 66. [Google Scholar] [CrossRef] [PubMed]
- Castañeda-Navarrete, J. Homegarden diversity and Food security in southern Mexico. Food Secur. 2021, 13, 669–683. [Google Scholar] [CrossRef]
- Du Toit, M.J.; Rendón, O.; Cologna, V.; Cilliers, S.S.; Dallimer, M. Why home gardens fail in enhancing Food security and dietary diversity. Front. Ecol. Evol. 2022, 10, 804523. [Google Scholar] [CrossRef]
- Yaregal, Y.; Sime, G. Traditional home garden agro-biodiversity dynamics, agro-ecosystem services, and management practices in smallholder farmers setting, South-Central Ethiopia. Food Energy Secur. 2024, 13, 356. [Google Scholar] [CrossRef]
- Olvera, C.M.A.E. La importancia biocultural de los huertos familiares en Hueyapan, Morelos. Un acercamiento desde la etnobotánica. D. Campo Cuarta Época 2020, 4, 146–174. [Google Scholar]
- Colín, H.; Hernández, C.A.; Monroy, R. El manejo tradicional y agroecológico en un huerto familiar de México, como ejemplo de sostenibilidad. Etnobiología 2012, 10, 12–28. [Google Scholar]
- Ordoñez, D.M.J.; Benjamín, O.J.A.; Lope-Alzina, D.G. Capítulo 1 ¿Por qué estudiar los huertos familiares en México? In Atlas Biocultural de Huertos Familiares en México; Ordoñez, D.M.J., Ed.; Universidad Nacional Autónoma de México: Mexico City, Mexico, 2018; pp. 15–41. [Google Scholar]
- Torres, D.S.P. Sustentabilidad de Huertos Familiares en la Comunidad de Tziscao, La Trinitaria, Chiapas. Master’s Thesis, El Colegio de la Frontera Sur, Lerma, Mexico, 2011; p. 95. [Google Scholar]
- Montañez-Escalante, P.I.; Ruenes-Morales, M.R.; Estrada-Medina, H. Frutales cultivados en los huertos familiares yucatecos y su aporte para la seguridad alimentaria. In Los Sistemas Agroforestales de México: Avances, Experiencias, Acciones y Temas Emergentes; Moreno-Calles, A.I., Ed.; UNAM/CONACYT: Mexico City, Mexico, 2020; pp. 389–402. [Google Scholar]
- Castañeda-Guerrero, I.; Aliphat-Fernández, M.M.; Caso-Barrera, L.; Lira-Saade, R.; Martínez-Carrera, D.C. Conocimiento tradicional y composición de los huertos familiares totonacas de Caxhuacan, Puebla, México. Polibotánica 2020, 49, 185–217. [Google Scholar] [CrossRef]
- Zurita-Vásquez, G.G.; Manzanero-Medina, G.I.; Vásquez-Dávila, M.A.; Lustre-Sánchez, H. Mujer, huerta familiar zapoteca y seguridad alimentaria en San Andrés Paxtlán, Sierra Sur de Oaxaca, México. In Los sistemas Agroforestales de México: Avances, Experiencias, Acciones y Temas Emergentes, 1st ed.; Moreno-Calles, A.I., Ed.; UNAM/CONACYT: Mexico City, Mexico, 2020; pp. 209–223. [Google Scholar]
- Martínez, S.L. Seguridad alimentaria, autosuficiencia y disponibilidad del amaranto en México. Rev. Probl. Desarro. 2016, 186, 107–132. [Google Scholar] [CrossRef]
- Pierre, E.J. Food Self-Sufficiency: Opportunities and Challenges for the Current Food System. Biomed. J. Sci. Tech. Res. 2020, 31, 23984–23989. [Google Scholar] [CrossRef]
- Cadavid, L.; Arulnathan, V.; Pelletier, N. Food Security and Food Sovereignty: A Review of Commonly Used Indicators and Consideration of Environmental Sustainability Aspects. Sustainability 2024, 16, 11034. [Google Scholar] [CrossRef]
- García, F.J.C. Análisis Agroecológico de Huertos Familiares al sur del Estado de México. Estrategia de Conservación de Recursos Naturales y Seguridad Alimentaria. Master’s Thesis, Universidad Autónoma del Estado de México, Toluca, Mexico, 2016; p. 261. [Google Scholar]
- Rivas Martínez, M.I.; Cruz Aguilar, R.; Pérez Fernández, A.; Sánchez Montejo, C.P. Diversity and cultural value of home gardens in División del Norte, Escárcega, Campeche. Rev. Chapingo Ser. Agric. Trop. 2025, 5, e202402. [Google Scholar] [CrossRef]
- Perea-Mercado, L.S.; Alayón-Gamboa, J.A.; Lope-Alzina, D.G. La diversidad vegetal en solares y el empoderamiento de mujeres en comunidades aledañas a la Reserva de la Biosfera Calakmul. In Aves y Huertos de México; Vásquez-Dávila, M.A., Lope-Alzina, D.G., Eds.; Instituto Tecnológico del Valle de Oaxaca: Santa Cruz Xoxocotlán, Mexico, 2012; pp. 90–91. [Google Scholar]
- Herrera-Castro, N.A.; Gómez-Pompa, L.; Curi, J.S. Flores, Los huertos familiares mayas en X-uilub, Yucatán, México. Aspectos generales y estudio comparativo entre la flora de los huertos familiares y la selva. Biótica 1993, 1, 19–36. [Google Scholar]
- Pascual-Mendoza, S.; Manzanero-Medina, G.I.; Saynes-Vásquez, A.; Vásquez-Dávila, M.A. Agroforestry systems of a Zapotec community in the Northern Sierra of Oaxaca, Mexico. Bot. Sci. 2020, 98, 128–144. [Google Scholar] [CrossRef]
- Phulkerd, S.; Thapsuwan, S.; Soottipong Gray, R.; Chamratrithirong, A. Characterizing Urban Home Gardening and Associated Factors to Shape Fruit and Vegetable Consumption among Non-Farmers in Thailand. Int. J. Environ. Res. Public Health 2020, 17, 5400. [Google Scholar] [CrossRef]
- Solano, V.L. Etnobotánica de las plantas vasculares del municipio de Putla de Guerrero, Oaxaca, México. Bachelor’s Thesis, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico, 2008; p. 94. [Google Scholar]
- Manzanero-Medina, G.I.; Vázquez-Dávila, M.A.; Lustre-Sánchez, H.; Gómez-Luna, R.E. Capítulo 7 Los huertos familiares de Oaxaca. In Atlas Biocultural de Huertos Familiares en México; Ordoñez, D.M.J., Ed.; Universidad Nacional Autónoma de México: Mexico City, Mexico, 2018; pp. 221–273. [Google Scholar]
- Vásquez-Dávila, M.A. Uso y manejo de recursos vegetales de Oaxaca. In Recursos Vegetales de Oaxaca. Sociedad y Naturaleza en Oaxaca 2; CONACYT: Oaxaca, Mexico, 2019; pp. 1–8. [Google Scholar]
- Méndez-Pérez, A. Sistema Agroforestal de los Huertos Familiares en la Costa de Oaxaca, México. Master’s Thesis, División de Ciencias Forestales. Universidad Autónoma Chapingo, Texcoco, Mexico, 2020; p. 55. [Google Scholar]
- Pérez-Nicolás, M.; Blancas, J.; Moreno-Calles, A.I.; Beltrán-Rodríguez, L.; Abad-Fitz, I. Sistemas agrosilvícolas de comunidades mixtecas y afromexicanas en la costa de Oaxaca, México. Bot. Sci. 2024, 102, 416–437. [Google Scholar] [CrossRef]
- Aquino, V.C.; Vásquez, S.C.; Martínez, L.J. Diversidad florística y atributo socioeconómico de los huertos familiares de Santa María Temaxcalapa, Villa Alta, Oaxaca, México. Polibotánica 2025, 59, 43–61. [Google Scholar]
- Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI). Uso de Suelo y Vegetación, Escala 1:250000, Serie VII (Continuo Nacional); Instituto Nacional de Estadística y Geografía: Aguascalientes, Mexico, 2021. [Google Scholar]
- Comisión Nacional del Agua (CONAGUA). Normales Climatológica por Estado. Normales Climatológica por Estado; Comisión Nacional del Agua: Mexico City, Mexico, 2010. Available online: https://smn.conagua.gob.mx/es/climatologia/informacion-climatologica/normales-climatologicas-por-estado (accessed on 29 May 2024).
- Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI). Compendio de Información Geográfica Municipal 2010 SANTIAGO Tetepec Oaxaca; Instituto Nacional de Estadística y Geografía: Aguascalientes, Mexico, 2010. [Google Scholar]
- Instituto Nacional de Estadística y Geografía (NEGI). Conjunto de Datos Vectorial Edafológico. Escala 1:250 000 Serie II Continuo Nacional Zaachila; Instituto Nacional de Estadística y Geografía: Aguascalientes, Mexico, 2007. [Google Scholar]
- Plan Municipal de Desarrollo Sostenible. Plan Municipal de Desarrollo Sostenible Santiago Tetepec. 2022–2024. Available online: https://sisplade.oaxaca.gob.mx/bm_sim_services/PlanesMunicipales/2022_2024_20231110/tmp20231110/489.pdf (accessed on 15 December 2024).
- Instituto Nacional de Estadística y Geografía (INEGI). Principales Resultados por Localidad (ITER) 2020, Reporte de Consulta; Instituto Nacional de Estadística y Geografía: Aguascalientes, Mexico, 2020. [Google Scholar]
- Secretaría de Economía. Santiago Tetepec, Municipio de Oaxaca. Santiago Tetepec: Economía, Empleo, Equidad, Calidad de vida, Educación, Salud y Seguridad Pública. 2024. Available online: https://www.economia.gob.mx/datamexico/es/profile/geo/santiago-tetepec (accessed on 15 December 2024).
- Sánchez, V.D. Composición Florística, Estructura y Manejo de los Huertos Familiares del Municipio de Santo Domingo Huehuetlán el Grande, Puebla. Master’s Thesis, Colegio de Postgraduados, Texcoco, Mexico, 2008; p. 102. [Google Scholar]
- Gutiérrez, C.J.G.; White Olascoaga, L.; Juan, P.J.I.; Chávez, M.M.C. Agroecosistemas de huertos familiares en el subtrópico del altiplano mexicano. Una visión sistemática. Trop. Subtrop. Agroecosyst 2015, 18, 237–250. [Google Scholar]
- Arcos-Severo, M.; Gutiérrez-Cedillo, J.G.; Balderas-Plata, M.Á.; Martínez-García, C.G. Percepción social de los servicios ecosistémicos proporcionados por los huertos familiares en el Altiplano Central de México. Ecosistemas 2020, 29, 1–8. [Google Scholar]
- Sarmiento, R.W.B. Estimación de la Propagación de Una Subpoblación Oculta a Través de Muestreo Por “Bola de Nieve” Estratificado. Master’s Thesis, Universidad de Puerto Rico, San Juan, Puerto Rico, 2008; p. 84. [Google Scholar]
- Martín-Crespo, B.C.; Salamanca, C.A.B. El muestreo en la investigación cualitativa. Nure Investig. 2007, 4, 165–180. [Google Scholar]
- Martínez, M. Catálogo de Nombres Vulgares y Científicos de Plantas Mexicanas; Fondo de Cultura Económica: Mexico City, Mexico, 1979; p. 1236. [Google Scholar]
- Salas-Morales, S.H.; Schibli, L.; Nava-Zafra, A.; Saynes-Vásquez, A. Flora de la costa de Oaxaca, México (2): Lista florística comentada del parque Nacional Huatulco. Boletín Soc. Botánica México 2007, 81, 101–130. [Google Scholar] [CrossRef][Green Version]
- Aguilar-Støen, M.; Moe, S.R.; Camargo-Ricalde, S.L. Home gardens sustain crop diversity and improve farm resilience in Candelaria Loxicha, Oaxaca, México. Hum. Ecol. 2008, 37, 55–77. [Google Scholar] [CrossRef]
- Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. 2025. Available online: https://www.tropicos.org/home (accessed on 21 May 2025).
- Integrated Taxonomic Information System. 2025. Available online: https://www.itis.gov/ (accessed on 14 July 2025).
- Casas, A.; Otero-Arnaiz, A.; Pérez-Negrón, E.; Valiente-Banuet, A. In situ management and domestication of plants in Mesoamerica. Ann. Bot. 2007, 100, 1101–1115. [Google Scholar] [CrossRef]
- Casas, A.; Blancas, J.; Otero-Arnaiz, A.; Cruse-Sanders, J.; Moreno, A.I.; Camou, A.; Parra, F.; Guillén, S.; Vallejo, M.; Torres, I.; et al. Manejo y Domesticación de Plantas en Mesoamérica; Universidad Autónoma de México, Centro de Investigaciones en Ecosistemas, campus Morelia: Michoacán, Mexico, 2014; pp. 23–38. [Google Scholar]
- Moreno, C.E. Métodos para medir la biodiversidad. Man. Tesis Soc. Entomológica Aragonesa 2001, 1, 84. [Google Scholar]
- Keselman, H.J.; Holland, A.; Cribbie, R.A. Multiple Comparison Procedures. In Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science; Everitt, B.S., Howell, D.C., Eds.; John Wiley & Sons, Ltd.: Chichester, UK, 2005; Volume 3, pp. 1309–1325. [Google Scholar]
- R Core Team. R: A Language and Environment for Statistical Computing; R Foundation for Statistical Computing: Vienna, Austria. 2020. Available online: https://www.R-project.org/ (accessed on 12 November 2025).
- Gerardo-Méndez, C.; Córdova-Gordillo, L.A.; Ruiz-Rosado, O.; Trigueros-Vázquez, I.Y.; Lucio-Castillo, H.; Torres-Acosta, R.I.; Torres-de los Santos, R. Contribution of Home Gardens to Food Availability for Food Security. Agro Product. 2025, 18, 137–147. [Google Scholar] [CrossRef]
- Cabrera-Pacheco, A.J. Traditions and territories of Maya women in the Peninsula of Yucatán. Gend. Place Cult. 2025, 32, 775–795. [Google Scholar] [CrossRef]
- De la Rosa-Reyes, P.K.; Vásquez-Dávila, M.A.; Villegas-Aparicio, Y.; Jerez-Salas, M.P. Los huertos familiares y la seguridad alimentaria de Cuilapam de Guerrero, Oaxaca, México. Rev. Mex. Agroecosist 2014, 1, 40–51. [Google Scholar]
- Gómez-Luna, R.E.; Manzanero-Medina, G.I.; Vásquez-Dávila, M.A. Florística y aspectos sociales de huertas zapotecas en Lachatao, Sierra Norte de Oaxaca, México. Rev. Bio Cienc. 2017, 4, 1–15. [Google Scholar]
- Manzanero-Medina, G.I.; Flores-Martínez, A.; Hunn, E.S. Los huertos familiares zapotecos de San Miguel Talea de Castro, Sierra Norte de Oaxaca, México. Etnobiología 2009, 7, 9–29. [Google Scholar]
- Pérez-Nicolás, M.; Vibrans, H.; Romero-Manzanares, A.; Saynes-Vásquez, A.; Luna-Cavazos, M.; Flores-Cruz, M.; Lira-Saade, R. Patterns of Knowledge and Use of Medicinal Plants in Santiago Camotlán, Oaxaca, Mexico. Econ. Bot. 2017, 71, 209–223. [Google Scholar] [CrossRef]
- Barbhuiya, A.R.; Sahoo, U.K.; Upadhyaya, K. Plant Diversity in the Indigenous Home Gardens in the Eastern Himalayan Region of Mizoram, Northeast India. Econ. Bot. 2016, 70, 115–131. [Google Scholar] [CrossRef]
- Tilinti, B.; Negash, M.; Asfaw, Z.; Woldeamanuel, T. Do farm size, age, and wealth status influence plant species diversity in homegarden agroforestry systems in southeastern Ethiopia? Agrofor. Syst. 2024, 98, 2633–2648. [Google Scholar] [CrossRef]
- Janaćković, P.; Gavrilović, M.; Miletić, M.; Radulović, M.; Kolašinac, S.; Dajić Stevanović, Z. Small regions as key sources of traditional knowledge: A quantitative ethnobotanical survey in the central Balkans. J. Ethnobiol. Ethnomed 2022, 18, 70. [Google Scholar] [CrossRef] [PubMed]
- González, G.A. Estudio Etnobotánico de los Huertos Familiares en Xochipala, Guerrero. Bachelor’s Thesis, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico, 2008; p. 150. [Google Scholar]
- Tegoma-Coloreano, A.; Blancas, J.; García-Flores, A.; Beltrán-Rodriguez, L. Riqueza, estructura y diversidad florística en huertos familiares del sureste del estado de Morelos: Una aproximación biocultural. Polibotánica 2023, 55, 41–65. [Google Scholar] [CrossRef]
- Cano, R.M. Los Huertos Familiares de Tepango, Guerrero. Bachelor’s Thesis, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico, 2003; p. 108. [Google Scholar]
- Gutiérrez, M.L.D. Etnobotánica de Huertos Familiares o Solares en el Poblado de Gabriel Esquinca Municipio de San Fernando, Chiapas. Bachelor’s Thesis, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City, Mexico, 2003; p. 117. [Google Scholar]
- Martínez, G.A.C. Los Huertos Familiares una Alternativa Para la Seguridad Alimentaria en la Comunidad de La Guadalupe, Espinal, Veracruz. Master’s Thesis, Universidad Autónoma Chapingo, Texcoco, Mexico, 2020; p. 137. [Google Scholar]
- Gómez-Pompa, A. Las raíces de la etnobotánica mexicana. Acta Biol. Panamensis 1993, 1, 87–100. [Google Scholar]









| Term | Estimate | Std. Error | t Statistic | p Value |
|---|---|---|---|---|
| (Intercept) | 3.6716 | 0.53670 | 6.84105 | 1.15 × 10−7 |
| Age | 0.0043 | 0.00573 | 0.76645 | 0.44920 |
| Years of school attendance | 0.0063 | 0.02181 | 0.29286 | 0.77157 |
| Area | −3.05 × 10−5 | 0.00010 | −0.28593 | 0.77683 |
| Linguistic Comp. Blg | −0.57780 | 0.29576 | −1.95364 | 0.05981 |
Disclaimer/Publisher’s Note: The statements, opinions and data contained in all publications are solely those of the individual author(s) and contributor(s) and not of MDPI and/or the editor(s). MDPI and/or the editor(s) disclaim responsibility for any injury to people or property resulting from any ideas, methods, instructions or products referred to in the content. |
© 2025 by the authors. Licensee MDPI, Basel, Switzerland. This article is an open access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution (CC BY) license.
Share and Cite
López-Gallardo, P.V.; Pérez-Nicolás, M.; Vera-Castillo, J.A.G.; Saynes-Vásquez, A.; Alia-Tejacal, I.; de la Rosa-Galindo, A.; Jacobo-Villegas, O.; Cruz Cruz, V.E. Useful Plants in Homegardens and Their Contribution to Food Self-Sufficiency in a Rural Community. Sustainability 2026, 18, 394. https://doi.org/10.3390/su18010394
López-Gallardo PV, Pérez-Nicolás M, Vera-Castillo JAG, Saynes-Vásquez A, Alia-Tejacal I, de la Rosa-Galindo A, Jacobo-Villegas O, Cruz Cruz VE. Useful Plants in Homegardens and Their Contribution to Food Self-Sufficiency in a Rural Community. Sustainability. 2026; 18(1):394. https://doi.org/10.3390/su18010394
Chicago/Turabian StyleLópez-Gallardo, Plácida Virgen, Mónica Pérez-Nicolás, José Amando Gil Vera-Castillo, Alfredo Saynes-Vásquez, Irán Alia-Tejacal, Arturo de la Rosa-Galindo, Omar Jacobo-Villegas, and Victoriano Evodio Cruz Cruz. 2026. "Useful Plants in Homegardens and Their Contribution to Food Self-Sufficiency in a Rural Community" Sustainability 18, no. 1: 394. https://doi.org/10.3390/su18010394
APA StyleLópez-Gallardo, P. V., Pérez-Nicolás, M., Vera-Castillo, J. A. G., Saynes-Vásquez, A., Alia-Tejacal, I., de la Rosa-Galindo, A., Jacobo-Villegas, O., & Cruz Cruz, V. E. (2026). Useful Plants in Homegardens and Their Contribution to Food Self-Sufficiency in a Rural Community. Sustainability, 18(1), 394. https://doi.org/10.3390/su18010394

